સોમનાથ અને મોઢેરા ભારતના વારસા અને અડગતાનું પ્રતિબિંબ: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ રવિવારે તેમના માસિક રેડિયો કાર્યક્રમ 'મન કી બાત'ના ૧૩૮મા એપિસોડ દરમિયાન સોમનાથ મંદિર અને મોઢેરા સૂર્ય મંદિરના ઇતિહાસને યાદ કરીને ભારતની ઐતિહાસિક અડગતા, સાંસ્કૃતિક વારસો અને તેના પ્રાચીન વારસાને જાળવવા માટેની પ્રતિબદ્ધતા પર પ્રકાશ પાડ્યો. પીએમ મોદીએ યાદ કર્યું કે વર્ષની શરૂઆત 'સોમનાથ સ્વાભિમાન પર્વ' થી થઈ હતી, જે સોમનાથ મંદિરના ઇતિહાસ અને કાયમી વારસાને ચિહ્નિત કરતી રાષ્ટ્રીય ગૌરવની ઉજવણી હતી. પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે "એક હજાર વર્ષ પહેલાં, ૧૦૨૬ માં, ગઝનીના મહમૂદે પહેલી વાર સોમનાથ મંદિરને તોડી પાડ્યું હતું,". તેમણે ઐતિહાસિક આક્રમણકારો દ્વારા કરવામાં આવેલા વિનાશની તુલના મંદિરના સતત અસ્તિત્વ સાથે કરી.

"જે લોકો સોમનાથનો નાશ કરવા અને ભારતની ઓળખ ભૂંસી નાખવા આવ્યા હતા તેમનું આજે કોઈ અસ્તિત્વ નથી, જ્યારે સોમનાથ મંદિર વિશાળ સમુદ્ર કિનારે તેની બધી ભવ્યતામાં ઉભું છે, જે ભારતને અમરત્વનો આશીર્વાદ આપે છે," પીએમ મોદીએ કહ્યું. તેમણે કહ્યું કે આ કાયમી વારસો જ દેશે સોમનાથ સ્વાભિમાન પર્વ ગર્વથી ઉજવ્યો. ૧૦૨૬માં મોઢેરા સૂર્ય મંદિર પર પણ હુમલો થયો હતો. તેઓ આ વિષય પર ફરીથી કેમ વાત કરી રહ્યા હતા તે સમજાવતા, પીએમ મોદીએ કહ્યું કે જે વર્ષે ગઝનીએ સોમનાથનો નાશ કર્યો હતો, તે જ વર્ષે ગુજરાતના મોઢેરા સ્થિત પ્રખ્યાત સૂર્ય મંદિર પર પણ હુમલો કરીને નાશ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે "૧૦૨૬માં જ્યારે ગઝનીએ સોમનાથનો નાશ કર્યો હતો, તે જ વર્ષે ગુજરાતના મોઢેરા સ્થિત પ્રખ્યાત સૂર્ય મંદિર પર પણ હુમલો કરીને નાશ કરવામાં આવ્યો હતો,".

પ્રધાનમંત્રીએ નોંધ્યું કે મોઢેરા મંદિરનું નિર્માણ ફક્ત એક વર્ષ પહેલા, ૧૦૨૫માં, રાજા ભીમદેવ પ્રથમના શાસનકાળ દરમિયાન થયું હતું. તે સમયગાળાની પરિસ્થિતિઓ પર ચિંતન કરતા, પીએમ મોદીએ કહ્યું કે મોટા પાયે આક્રમણ અને શ્રદ્ધાના મુખ્ય કેન્દ્રોનો વિનાશ કોઈપણ સમાજ અથવા વહીવટના મનોબળને ગંભીર અસર કરી શકે છે. "કલ્પના કરો કે તે યુગમાં એક મોટું આક્રમણ થયું હતું, સોમનાથ મંદિર જેવા આસ્થાના મુખ્ય કેન્દ્ર પર તોડફોડ કરવામાં આવી હતી, અને અનેક સ્થળોએ હુમલાઓ થઈ રહ્યા હતા - કોઈપણ સમાજ અથવા વહીવટનું મનોબળ તૂટી ગયું હોત," તેમણે કહ્યું.

જોકે, રાજા ભીમદેવ પહેલાએ ગઝનીના દળોનો સામનો કર્યો અને ખાતરી કરી કે મોઢેરા સૂર્ય મંદિર ટૂંકા ગાળામાં ફરીથી બનાવવામાં આવે, એમ પીએમ મોદીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું. "આ ખૂબ અડગતાને કારણે જ સોમનાથ મંદિર પણ વારંવાર વિનાશનો સામનો કરવા છતાં દર વખતે ફરીથી બનાવવામાં આવ્યું," પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું. મોઢેરા ભારતના પ્રથમ સૌર ગામ તરીકે ઉભરી આવ્યું

પીએમ મોદીએ એ પણ યાદ કર્યું કે મોઢેરા સૂર્ય મંદિરને પછીના સમયગાળામાં વધુ વિનાશનો સામનો કરવો પડ્યો, જેમાં અલાઉદ્દીન ખિલજીના શાસનકાળનો પણ સમાવેશ થાય છે. જોકે, તેમણે કહ્યું કે સૂર્ય સાથે ભારતનો સંબંધ મંદિરો અને સ્થાપત્યથી આગળ વધે છે. "આપણે, ભારતના લોકો, ફક્ત સ્થાપત્ય અને મંદિરો દ્વારા સૂર્યની પૂજા કરતા નથી; અમારા માટે, સૂર્ય પૂજા પ્રકાશ, ઊર્જા, વિજ્ઞાન અને સાતત્ય માટેની પ્રેરણાનો પણ સંકેત આપે છે," પીએમ મોદીએ કહ્યું. તેમણે મોઢેરાના ભારતના પ્રથમ 'સૂર્ય ગ્રામ' અથવા સૌર ગામમાં રૂપાંતર પર પ્રકાશ પાડ્યો. "મોઢેરા હવે સંપૂર્ણપણે સૌર ઉર્જા પર ચાલે છે, જે રાષ્ટ્ર માટે ટકાઉપણુંનું ઉદાહરણ સ્થાપિત કરે છે," પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું. તેમણે ગામમાં પ્રવાસન સુવિધાઓના વિકાસ અને મકરસંક્રાંતિ પછી જાન્યુઆરીમાં યોજાતા મોઢેરા નૃત્ય મહોત્સવ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું, જેમાં ભારતીય શાસ્ત્રીય અને સાંસ્કૃતિક નૃત્યોનું પ્રદર્શન કરવામાં આવે છે.

નાગરિકોને ઐતિહાસિક સ્થળની મુલાકાત લેવા વિનંતી કરતા, પીએમ મોદીએ કહ્યું, "હું તમને બધાને ઓછામાં ઓછું એક વાર મોઢેરાની મુલાકાત લેવા અને આ ભવ્ય ભારતીય વારસાના સાક્ષી બનવા વિનંતી કરીશ." સ્થાનિક વારસાને શોધવા અને જાળવવાના પ્રયાસો. પીએમ મોદીએ લોકો અને ભારતના ભૂતકાળ વચ્ચેના જોડાણને મજબૂત બનાવવાના સમકાલીન પ્રયાસો વિશે પણ વાત કરી. "ભૂતકાળ સાથેનો આપણો સંબંધ આજે પણ જીવંત છે. આ વ્યક્તિઓના સમર્પણ અને સખત મહેનત દ્વારા પ્રેરિત છે જે આ બંધનને વધુ ગાઢ બનાવી રહ્યા છે," તેમણે કહ્યું. તેમણે તમિલનાડુના તિરુચિરાપલ્લીના મનપ્પારાઈમાં ચાલી રહેલી વારસા સંબંધિત પહેલનો ઉલ્લેખ કર્યો, જેનું નેતૃત્વ એ. સેલ્વરાજુ કરી રહ્યા છે, જે એક કોલેજમાં તમિલ સ્ટડીઝ વિભાગ સાથે સંકળાયેલા છે.

પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે સેલ્વરાજુને એક વ્યાખ્યાન દરમિયાન એક વિદ્યાર્થી પાસેથી પ્રાચીન શિલ્પો વિશે શીખ્યા પછી તેમને તેમાં રસ પડ્યો. આ વિષય પર ચર્ચા કર્યા પછી, તેમણે એક ક્ષેત્ર મુલાકાતનું આયોજન કર્યું, જે દરમિયાન વિવિધ સ્થળોએ અનેક શિલ્પો અને પ્રાચીન મંદિરો મળી આવ્યા.

પીએમ મોદીએ આ પહેલને એક ઉદાહરણ તરીકે વર્ણવી કે લોકો ઐતિહાસિક સ્થળોનું સીધું અન્વેષણ કરીને ભારતના વારસાની તેમની સમજને કેવી રીતે વધુ ઊંડી બનાવી શકે છે. "ભૂતકાળ સાથે જોડાવાનો આ એક રસપ્રદ માર્ગ છે; આ રીતે, આપણે આપણા વારસાને વધુ સારી રીતે સમજી શકીએ છીએ," તેમણે કહ્યું.

પ્રધાનમંત્રીએ સૂચવ્યું કે દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ આવી જ પહેલ હાથ ધરી શકાય, એમ કહીને કે તે ભારતના ઇતિહાસને વધુ નજીકથી જોવા અને સમજવાની તક પૂરી પાડે છે.