ભારતીય સેનામાં સ્વદેશીકરણ તરફનું એક મહત્વનું પગલું, 1,048 કરોડના સંરક્ષણ સાધનો સ્વદેશી બનાવાશે

વિદેશથી આયાત કરાયેલા આશરે રૂ. 1,048 કરોડના સંરક્ષણ સાધનોનું ઉત્પાદન હવે ભારતમાં કરવામાં આવશે. આ માટે રક્ષા મંત્રાલયના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિફેન્સ પ્રોડક્શન (DDP)એ 346 વસ્તુઓવાળી યાદી જાહેર કરી છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભરતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આ પાંચમી સકારાત્મક સ્વદેશીકરણ સૂચિ (PIL) છે.

અગાઉ, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ડિફેન્સ પ્રોડક્શન (DDP) દ્વારા 4,666 વસ્તુઓની ચાર યાદી જાહેર કરવામાં આવી હતી, જેની આયાત અવેજીકરણ મૂલ્ય રૂ. 3,400 કરોડ છે. 

આ સામાન અને સાધનો પહેલેથી જ સ્વદેશીકૃત છે. DPSUs માટેની આ પાંચ યાદીઓ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ મિલિટરી અફેર્સ (DMA) દ્વારા સૂચિત 509 વસ્તુઓની પાંચ હકારાત્મક સ્વદેશીકરણ યાદીઓ ઉપરાંત છે. આ યાદીઓમાં અત્યંત જટિલ સિસ્ટમ, સેન્સર, શસ્ત્રો અને દારૂગોળો સામેલ છે.

જૂન 2024 સુધીમાં, DPSU અને SHQs દ્વારા સ્વદેશીકરણ માટે 36,000 થી વધુ સંરક્ષણ વસ્તુઓ ઉદ્યોગને ઓફર કરવામાં આવી હતી. તેમાંથી, છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં 12,300 થી વધુ વસ્તુઓનું સ્વદેશીકરણ કરવામાં આવ્યું છે. પરિણામે, DPSU એ સ્થાનિક વિક્રેતાઓ પાસે રૂ. 7,572 કરોડના ઓર્ડર આપ્યા છે.

સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, તેમાં વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ લાઇન રિપ્લેસમેન્ટ યુનિટ્સ/સિસ્ટમ્સ/સબ-સિસ્ટમ્સ/એસેમ્બલીઝ/સબ-એસેમ્બલીઝ/સ્પેર અને ઘટકો અને કાચો માલ સામેલ છે. તેમની આયાત અવેજીની કિંમત રૂ. 1,048 કરોડ છે. સંરક્ષણ મંત્રાલયે 2020માં 'સૃજન પોર્ટલ' શરૂ કર્યું હતું.

આ પોર્ટલ પર, ડિફેન્સ પબ્લિક સેક્ટર અંડરટેકિંગ્સ (DPSUs) અને સર્વિસ હેડક્વાર્ટર્સ (SHQs) સૂક્ષ્મ, નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSME) અને સ્ટાર્ટ-અપ્સ સહિતના ઉદ્યોગોને સ્વદેશીકરણ માટે સંરક્ષણ વસ્તુઓ પ્રદાન કરે છે.

ડિફેન્સ પબ્લિક સેક્ટર અંડરટેકિંગ્સ (DPSU) ની પાંચમી સૂચિમાં ઉલ્લેખિત વસ્તુઓનું સ્વદેશીકરણ વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા કરવામાં આવશે. આમાં 'મેક' પ્રક્રિયા અથવા MSME સહિત ઉદ્યોગને સંડોવતા સ્વદેશી વિકાસનો સમાવેશ થાય છે. તેનાથી અર્થવ્યવસ્થામાં વૃદ્ધિને વેગ મળશે, સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં રોકાણ વધશે અને આયાત પર નિર્ભરતા ઘટશે. આ શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાઓની ભાગીદારીને કારણે સ્થાનિક સંરક્ષણ ઉદ્યોગની ડિઝાઇન ક્ષમતાઓને વધારશે.

હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL), ભારત ઈલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL), ભારત ડાયનેમિક્સ લિમિટેડ (BDL), BEML લિમિટેડ, ઈન્ડિયા ઑપ્ટેલ લિમિટેડ (IOL), Mazagon Dock Shipbuilders Limited (MDL), ગોવા શિપયાર્ડ લિમિટેડ (GSL), ગાર્ડન રીચ શિપબિલ્ડર્સ અને એન્જિનિયર્સ લિમિટેડ (GRSE) અને હિન્દુસ્તાન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (HSL) એ પાંચમી હકારાત્મક સ્વદેશીકરણ સૂચિમાં સંરક્ષણ વસ્તુઓ સાથે સંકળાયેલા DPSU છે.