મહિલાઓની ડિજિટલ સુરક્ષા પર એનસીડબલ્યુની મોટી પહેલ, સરકારને 200થી વધુ ભલામણોવાળો રિપોર્ટ સોંપ્યો

રાષ્ટ્રીય મહિલા આયોગ એ મહિલાઓની ડિજિટલ સુરક્ષા વધારવા અને સાયબર અપરાધોને રોકવા માટે 200થી વધુ ભલામણોવાળો એક વિસ્તૃત રિપોર્ટ સરકારને સોંપ્યો છે. આ ભલામણોમાં આઈટી એક્ટ, પોક્સો એક્ટ માં સુધારાનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં ડીપફેક, ડિજિટલ ઉત્પીડન અને ઓનલાઈન ગ્રૂમિંગ માટે સખત સજા અને પ્લેટફોર્મની જવાબદેહી વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે સુધારાને આગળ વધારવાનું વચન આપ્યું છે, જેથી ટેકનોલોજી મહિલાઓને સશક્ત બનાવે, ન કે શોષણનું માધ્યમ.

રાષ્ટ્રીય મહિલા આયોગ (એનસીડબલ્યુ) એ મહિલાઓ સંબંધિત સાયબર ક્રાઈમ રોકવા માટે હાલના કાયદાઓમાં ફેરફારની ભલામણ કરી છે. આ ભલામણ કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય, ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય, મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય અને ગૃહ મંત્રાલયને મોકલવામાં આવી છે.

આ રિપોર્ટ એક રાષ્ટ્રીય પરામર્શનું પરિણામ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના સાયબર કાયદાઓને મહિલાઓના દૃષ્ટિકોણથી વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે.

આ પરામર્શના ભાગ રૂપે પંજાબ, હરિયાણા, પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા, આસામ, ગુજરાત, કર્ણાટક અને છત્તીસગઢમાં આઠ પ્રાદેશિક બેઠકો યોજાઈ હતી. ત્યારબાદ, નવી દિલ્હીના વિજ્ઞાન ભવન અને ગુવાહાટીની રાષ્ટ્રીય કાયદા યુનિવર્સિટીમાં બે રાષ્ટ્રીય બેઠકોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.

એનસીડબલ્યુના અધ્યક્ષ વિજયા રાહતકરએ કહ્યું કે ડિજિટલ દુનિયાએ મહિલાઓને શીખવા, વ્યવસાય કરવા અને પોતાની વાત કહેવાની નવી તકો આપી છે, પરંતુ તેનાથી જોખમો પણ વધ્યા છે. તેમણે કહ્યું, "આપણે સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે ટેકનોલોજી મહિલાઓને સશક્ત બનાવે, ન કે શોષણનું માધ્યમ બને. આ રિપોર્ટ દ્વારા, અમે એક એવા સાયબર વાતાવરણની કલ્પના કરીએ છીએ, જ્યાં કાયદો ગુનેગારોને સજા કરે અને મહિલાઓની ઇજ્જત બચાવે."

અંતિમ બેઠકમાં કાયદા અને ન્યાય મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલ હાજર રહ્યા હતા. તેમણે એનસીડબલ્યુના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી અને મહિલાઓની ડિજિટલ સુરક્ષા સુધારાઓને આગળ વધારવાનું વચન આપ્યું. આ પરામર્શમાં ન્યાયાધીશો, વરિષ્ઠ વકીલો, તકનીકી નિષ્ણાતો, પોલીસ અધિકારીઓ, શિક્ષણવિદો અને નાગરિક સમાજના સેંકડો લોકો સામેલ થયા હતા. તેમની સલાહથી બસોથી વધુ વ્યવહારુ ભલામણો તૈયાર થઈ, જે કાયદાકીય અને સંસ્થાકીય ખામીઓને દૂર કરીને મહિલાઓ પર લક્ષિત સાયબર ક્રાઈમનો સામનો કરવામાં મદદ કરશે.

 મુખ્ય ભલામણો:

કાયદામાં સખત સજા: માહિતી ટેકનોલોજી અધિનિયમ  2000ની કલમ 66, 66C, 66D અને 67 હેઠળ મહિલાઓ અને બાળકો સામેના સાયબર ગુનાઓ માટે સખત સજાની જોગવાઈ કરવી.

નવા ગુનાઓનો સમાવેશ: ખાનગી ફોટા શેર કરવાની ધમકી પર કાર્યવાહી અને પીડિતો માટે વળતર ફંડ બનાવવું. જિલ્લા સ્તરે મનોવૈજ્ઞાનિક અને ફોરેન્સિક નિષ્ણાતોની નિમણૂક કરવી.

ડેટા સુરક્ષા અને એઆઈ: આઈટી નિયમો 2021માં યુઝર ડેટા 360 દિવસ સુધી રાખવો અને ગોપનીયતા મજબૂત કરવી. એકાઉન્ટ વેરિફિકેશન ફરજિયાત કરવું અને એઆઈ દ્વારા બનેલા નકલી ફોટા (ડીપફેક)ને નિયમોમાં સામેલ કરવા.

ત્વરિત પગલાં: ડિજિટલ વ્યક્તિગત ડેટા સંરક્ષણ અધિનિયમ 2023માં સંવેદનશીલ ડેટાની વ્યાખ્યા આપવી. સખત સંમતિ અને 24 કલાકમાં ઉલ્લંઘનની જાણ કરવી ફરજિયાત બનાવવી. 12 કલાકમાં અસંમતિવાળી સામગ્રી દૂર કરવી જરૂરી.

કાર્યસ્થળ પર સુરક્ષા: પોશ અધિનિયમ 2013માં ડિજિટલ ઉત્પીડનઅને વર્ક ફ્રોમ હોમને આવરી લેવાનો સમાવેશ.

બાળકોની ડિજિટલ સુરક્ષા:  પોક્સો અધિનિયમ 2012માં ડિજિટલ મેનીપ્યુલેશન અને ઓનલાઈન ગ્રૂમિંગને ગુનો ગણવો. સજા વધારવી અને બાળકની અનામી સુરક્ષિત રાખવી.

પ્લેટફોર્મની જવાબદારી: ઓનલાઈન ગુનાઓ પર સખ્તાઈ, 48 કલાકમાં કાર્યવાહી અને પ્લેટફોર્મની જવાબદેહી સુનિશ્ચિત કરવી. સોશિયલ મીડિયા દ્વારા રિપોર્ટ ન કરવા પર સજાની જોગવાઈ.

ફોરેન્સિક તપાસ: ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ 2023માં મેટાડેટાને પુરાવા ગણવા અને ઝડપી ફોરેન્સિક તપાસ કરવી.