હિન્દી દિવસ 2026: અમિત શાહ મુંબઈ પરિષદમાં રાજભાષા પુરસ્કારો રજૂ કરશે

કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકાર મંત્રી અમિત શાહ સોમવાર, 14 સપ્ટેમ્બરના રોજ મુંબઈમાં હિન્દી દિવસ 2026નું ઉદ્ઘાટન કરશે અને છઠ્ઠા અખિલ ભારતીય સત્તાવાર ભાષા પરિષદને સંબોધિત કરશે.

બે દિવસીય આ પરિષદમાં વિદ્વાનો, સાહિત્યકારો, શિક્ષણવિદો, સંસદસભ્યો, વરિષ્ઠ સરકારી અધિકારીઓ અને વિવિધ ક્ષેત્રોના પ્રતિષ્ઠિત વ્યક્તિઓ હિન્દીને સત્તાવાર ભાષા, લોકોની ભાષા અને લિંક ભાષા તરીકે વિકસાવવા, તેમજ અન્ય ભારતીય ભાષાઓ સાથે તેના સંકલન પર ચર્ચા કરશે. આ કાર્યક્રમ હિન્દી અને મહારાષ્ટ્રની સમૃદ્ધ ભાષાકીય, સાંસ્કૃતિક અને સાહિત્યિક પરંપરાઓ વચ્ચેના સંબંધને પણ પ્રકાશિત કરશે. ઉદઘાટન સત્ર દરમિયાન, અમિત શાહ 2025-26 માટે રાજભાષા ગૌરવ અને રાજભાષા કીર્તિ પુરસ્કારો પ્રદાન કરશે. આ પુરસ્કારો એવા સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓનું સન્માન કરશે જેમણે સત્તાવાર ભાષાના ક્ષેત્રમાં ઉત્કૃષ્ટ યોગદાન આપ્યું છે. ગૃહ મંત્રાલય હેઠળનો રાજભાષા વિભાગ 2021 થી દર વર્ષે અખિલ ભારતીય રાજભાષા પરિષદનું આયોજન કરી રહ્યો છે. આ પહેલ વારાણસીથી શરૂ થઈ હતી અને ત્યારબાદ સુરત, પુણે, નવી દિલ્હી અને ગાંધીનગર સુધી પ્રવાસ કરીને આ વર્ષે નવી મુંબઈ પહોંચશે.

ખાસ સત્રનું કેન્દ્રબિંદુ વંદે માતરમ રહેશે

આ વર્ષના પરિષદનું મુખ્ય આકર્ષણ રાષ્ટ્રીય ગીત વંદે માતરમ પર એક ખાસ ચર્ચા હશે, જે તેના ઐતિહાસિક, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. પાર્શ્વ ગાયક હરિહરન, પત્રકાર અને લેખક નીલેશ મિશ્રા અને અખિલેશ મિશ્રા, જેઓ વંદે માતરમનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, તેઓ ચર્ચામાં ભાગ લેશે. સંશોધક મિલિંદ પ્રભાકર સબનીસ પણ રાષ્ટ્રીય ગીતના ઐતિહાસિક, સાહિત્યિક અને સાંસ્કૃતિક પાસાઓ પર વાત કરશે. વંદે માતરમના લેખક બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયના પાંચમી પેઢીના વંશજ જયદીપ ચટ્ટોપાધ્યાય પણ આ કાર્યક્રમમાં હાજર રહેશે. આ સત્રોમાં ભારતના સ્વતંત્રતા ચળવળમાં વંદે માતરમની ભૂમિકા અને ભારતની રાષ્ટ્રીય ચેતનામાં તેની સતત સુસંગતતાનો અભ્યાસ કરવામાં આવશે.

સત્તાવાર ભાષાના અમલીકરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો

એક ખાસ સત્રમાં નગર સત્તાવાર ભાષા અમલીકરણ સમિતિઓ (TOLICs/NARAKAS) ની ભૂમિકાની પણ તપાસ કરવામાં આવશે જે પાયાના સ્તરે સત્તાવાર ભાષા અમલીકરણને આગળ ધપાવવામાં મદદ કરશે. આ સત્રમાં NARAKAS ના કાર્ય અને સિદ્ધિઓની ચર્ચા કરવામાં આવશે, જ્યારે ઉત્કૃષ્ટ કાર્ય કરનાર સમિતિઓનું પણ સન્માન કરવામાં આવશે. આ પરિષદમાં હિન્દી અને ટેકનોલોજી, અનુવાદ, સાહિત્ય, ભાષા વિકાસ અને હિન્દીના વ્યાપક પ્રસાર તેમજ હિન્દી અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓ વચ્ચેના સંકલન પર ચર્ચા કરવામાં આવશે.

પુસ્તકો, પ્રકાશનો અને પ્રદર્શનો

પરિષદ દરમિયાન અનેક પુસ્તકો અને પ્રકાશનોનું લોકાર્પણ કરવામાં આવશે, જેમાં વંદે માતરમ પર કેન્દ્રિત સત્તાવાર ભાષા વિભાગના જર્નલ રાજભાષા ભારતીનો વિશેષ સ્મારક અંકનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય પ્રકાશનોમાં ભારતીય જ્ઞાન તંત્ર: શ્રોટ ઔર સ્વરૂપ, શિવ અનાદી હૈ, અનંત હૈ અને જેલના કેદીઓ દ્વારા લખાયેલા લેખોનો સંગ્રહ, અંધેરોં સે ઉજાલોં તકનો સમાવેશ થાય છે. આ સ્થળે એક ખાસ પ્રદર્શનમાં વિવિધ સંસ્થાઓ, સંગઠનો, બેંકો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયો દ્વારા 32 સ્ટોલ મૂકવામાં આવશે, જેમાં મહારાષ્ટ્ર સરકાર, રાજભાષા વિભાગ અને પ્રકાશન વિભાગના બે ખાસ સ્ટોલનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રદર્શનમાં હિન્દી અને ભારતીય ભાષાઓને લગતા પ્રકાશનો, પહેલો, કાર્ય અને સિદ્ધિઓ દર્શાવવામાં આવશે. 15 સપ્ટેમ્બરના રોજ, ગીતકાર અને લેખક મનોજ મુન્તાશીર એક ખાસ સત્રમાં ભાગ લેશે, ત્યારબાદ મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા આયોજિત સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમમાં રાજ્યની સાંસ્કૃતિક અને કલાત્મક પરંપરાઓનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે.

બંધારણીય આદેશ

બંધારણની કલમ 343 માં દેવનાગરી લિપિમાં હિન્દીને સંઘની રાજભાષા તરીકે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જ્યારે કલમ 351 સંઘ પર હિન્દીને પ્રોત્સાહન, વિકાસ અને સમૃદ્ધ બનાવવાની જવાબદારી મૂકે છે.

રાજભાષા વિભાગ આ બંધારણીય જવાબદારીઓને પૂર્ણ કરવા માટે કામ કરી રહ્યું છે.

6ઠ્ઠી અખિલ ભારતીય રાજભાષા પરિષદ હિન્દી અને અન્ય ભારતીય ભાષાઓ વચ્ચે સંકલન, સંવાદ અને ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવા માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડશે તેવી અપેક્ષા છે, જ્યારે ટેકનોલોજી, અનુવાદ, સાહિત્ય અને ભાષા વિકાસમાં નવી તકોની શોધ કરશે.