આજે રાજા રામમોહનરાય જન્મજયંતિ: સતી પ્રથા નાબૂદ કરનાર મહાનાયકની પ્રેરક ગાથા

ભારતીય ઇતિહાસમાં ૨૨ મેનો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત છે. આજે ભારતીય પુનર્જાગરણના અગ્રદૂત, મહાન સમાજ સુધારક અને 'આધુનિક ભારતના પિતામહ' (Father of Modern India) રાજા રામમોહનરાયની જન્મજયંતિ છે. ૧૮મી સદીના અંધકારમય યુગમાં જ્યારે ભારતીય સમાજ કુરિવાજો, અંધશ્રદ્ધા અને રૂઢિચુસ્તતાની બેડીઓમાં જકડાયેલો હતો, ત્યારે તેમણે જ્ઞાન અને વૈચારિક ક્રાંતિનો મશાલચી બનીને દેશને નવી દિશા ચિંધી હતી.

ભારતીય ઇતિહાસમાં ૨૨ મેનો દિવસ સુવર્ણ અક્ષરે અંકિત છે. આજે ભારતીય પુનર્જાગરણના અગ્રદૂત, મહાન સમાજ સુધારક અને 'આધુનિક ભારતના પિતામહ' (Father of Modern India) રાજા રામમોહનરાયની જન્મજયંતિ છે. ૧૮મી સદીના અંધકારમય યુગમાં જ્યારે ભારતીય સમાજ કુરિવાજો, અંધશ્રદ્ધા અને રૂઢિચુસ્તતાની બેડીઓમાં જકડાયેલો હતો, ત્યારે તેમણે જ્ઞાન અને વૈચારિક ક્રાંતિનો મશાલચી બનીને દેશને નવી દિશા ચિંધી હતી.

સતી પ્રથાના કાળચક્રમાંથી મહિલાઓને અપાવી મુક્તિ
રાજા રામમોહનરાયના જીવનનો સૌથી મોટો અને ઐતિહાસિક સંઘર્ષ 'સતી પ્રથા' વિરૂદ્ધ હતો. પોતાના જ ભાભીને સતી થતા જોઈને કંપેલી આત્માએ આ અમાનવીય પ્રથાને જડમૂળથી ઉખાડી ફેંકવાનો સંકલ્પ કર્યો. લાંબી કાનૂની અને સામાજિક લડાઈ બાદ, બ્રિટિશ ગવર્નર જનરલ લોર્ડ વિલિયમ બેન્ટિંકના સહયોગથી વર્ષ ૧૮૨૯માં સતી પ્રથા વિરોધી ઐતિહાસિક કાયદો પસાર કરાવ્યો. આ ઉપરાંત તેમણે બાળલગ્નનો વિરોધ કર્યો અને વિધવા પુનર્લગ્નની જોરદાર વકીલાત કરીને નારી સશક્તિકરણનો પાયો નાખ્યો.

'બ્રહ્મો સમાજ' દ્વારા વૈચારિક ક્રાંતિ
વર્ષ ૧૮૨૮માં તેમણે ‘બ્રહ્મો સમાજ’ની સ્થાપના કરી, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય હિન્દુ ધર્મને અંધશ્રદ્ધા, મૂર્તિપૂજા અને જાતિવાદના દૂષણોમાંથી મુક્ત કરવાનો હતો. તેઓ 'એકેશ્વરવાદ' (ઈશ્વર એક જ છે) ના પ્રબળ સમર્થક હતા. તેમણે વેદો અને ઉપનિષદોનો ગહન અભ્યાસ કરીને સમાજને સમજાવ્યું કે સાચો ધર્મ માનવતામાં છે, કુરિવાજોમાં નહીં.

પત્રકારત્વ અને આધુનિક શિક્ષણના પ્રણેતા
તેઓ દીર્ઘદ્રષ્ટા હતા અને માનતા હતા કે શિક્ષણ વિના સમાજનો ઉદ્ધાર અશક્ય છે:

શિક્ષણમાં ક્રાંતિ: તેમણે ભારતમાં પશ્ચિમી વિજ્ઞાન, ગણિત અને અંગ્રેજી શિક્ષણના પ્રસાર પર ભાર મૂક્યો અને કોલકાતામાં હિન્દુ કોલેજની સ્થાપનામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવી.

રાષ્ટ્રીય પત્રકારત્વનો પાયો: તેમણે 'સંવાદ કૌમુદી' અને 'મિરાત-ઉલ-અખબાર' જેવા અખબારો દ્વારા જનજાગૃતિ ફેલાવી, જેના કારણે તેમને ભારતીય પત્રકારત્વના જનક પણ કહેવામાં આવે છે.

સમ્રાટે આપ્યો હતો ‘રાજા’નો ખિતાબ

દિલ્હીના મુઘલ શાસક અકબર દ્વિતીયએ તેમને પોતાના પ્રતિનિધિ તરીકે ઇંગ્લેન્ડ મોકલતી વખતે ‘રાજા’ની ઉપાધિ આપી હતી. ૨૭ સપ્ટેમ્બર ૧૮૩૩ના રોજ બ્રિસ્ટોલ (UK) ખાતે આ મહામાનવે અંતિમ શ્વાસ લીધા હતા. આજે તેમની જન્મજયંતિએ સમગ્ર દેશ આધુનિક અને પ્રગતિશીલ ભારતના નિર્માણમાં તેમના અજોડ યોગદાનને કોટી-કોટી નમન કરી રહ્યો છે.