કેમિકલમુક્ત હોળી: અમદાવાદની મહિલાઓએ 'કુદરતી ગુલાલ' દ્વારા સર્જી અનોખી ક્રાંતિ

અમદાવાદના સુરભીબેનના સ્વ-સહાય જૂથે બીટ, પાલક અને કેસૂડામાંથી કુદરતી રંગો બનાવીને કેમિકલમુક્ત હોળીનો સંદેશ આપ્યો છે. ગયા વર્ષે 70 કિલો રંગો વેચીને 10 હજારની આવક મેળવનાર આ મહિલાઓ આર્થિક સદ્ધરતા સાથે પર્યાવરણનું જતન કરી રહી છે.

હોળી-ધૂળેટીનો તહેવાર એટલે રંગોનો ઉત્સવ. પરંતુ આજની આધુનિક જીવનશૈલીમાં બજારમાં મળતા રાસાયણિક રંગો સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટે જોખમી સાબિત થઈ રહ્યા છે. આવા સમયે અમદાવાદના સુરભીબેન અને તેમના સ્વ-સહાય જૂથની મહિલાઓએ પ્રકૃતિના ખોળેથી રંગો મેળવીને એક નવી રાહ ચીંધી છે. બીટ, પાલક અને કેસૂડા જેવા કુદરતી સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરીને આ બહેનોએ 'ઇકો-ફ્રેન્ડલી' ધૂળેટીનો સંદેશ વહેતો કર્યો છે.

રસોડાની સામગ્રીમાંથી તૈયાર થતો વૈજ્ઞાનિક ગુલાલ

આ મહિલા જૂથ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવતા રંગો સંપૂર્ણપણે કુદરતી અને ત્વચા માટે સુરક્ષિત છે. આ પ્રક્રિયામાં કોઈ પણ હાનિકારક કેમિકલનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. રંગોનો બેઝ બનાવવા માટે 'આરારોટ'ના લોટનો ઉપયોગ થાય છે, જે ત્વચા માટે અત્યંત મુલાયમ હોય છે. લાલ રંગ મેળવવા માટે ગુલાબની પાંખડીઓ અને બીટનો રસ મિક્સ કરવામાં આવે છે, જ્યારે પીળો રંગ ગલગોટાના ફૂલ, અમલતાસ અને હળદરના મિશ્રણથી તૈયાર થાય છે.

લીલા રંગ માટે પાલક અને મોરિંગાના પાનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, તો કેસરી રંગ માટે પરંપરાગત કેસૂડાના ફૂલોને ઉકાળીને તેનું પાણી વાપરવામાં આવે છે. આ મિશ્રણને લુગદી જેવું બનાવી, સૂકવીને મિક્સરમાં દળવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેને ચાળીને રેશમ જેવો મુલાયમ ગુલાલ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ પરંપરાગત હોવા છતાં અત્યંત વૈજ્ઞાનિક છે, જે પર્યાવરણનું જતન કરે છે.

આર્થિક સદ્ધરતા અને મહિલા સશક્તિકરણનું ઉદાહરણ

સુરભીબેનનું આ સ્વ-સહાય જૂથ માત્ર પર્યાવરણની રક્ષા નથી કરી રહ્યું, પરંતુ આર્થિક રીતે પણ સ્વનિર્ભર બન્યું છે. ગયા વર્ષે આ જૂથ દ્વારા અંદાજે 60 થી 70 કિલો જેટલા કુદરતી રંગોનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેનાથી તેમને 10 હજાર રૂપિયાથી વધુની આવક થઈ હતી. ચાલુ વર્ષે પણ આ બહેનોએ ભારે ઉત્સાહ સાથે રંગો તૈયાર કર્યા છે. 100 ગ્રામના પેકેટમાં આકર્ષક પેકિંગ કરીને માત્ર 50 રૂપિયાની કિફાયતી કિંમતે આ રંગો ગ્રાહકોને ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે. સ્થાનિક સોસાયટીઓ પણ હવે જાગૃત થઈ છે અને 5-5 કિલો જેટલા જથ્થાબંધ ઓર્ડર આપી રહી છે.

સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગૃતિ

કેમિકલયુક્ત રંગોથી ત્વચામાં એલર્જી, આંખોમાં બળતરા અને પાણીનું પ્રદૂષણ જેવી સમસ્યાઓ સર્જાય છે. સુરભીબેનની આ પહેલ રસીકોને કેમિકલમુક્ત તહેવાર ઉજવવા માટે પ્રેરિત કરી રહી છે. સ્થાનિક સંસાધનોનો કુશળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરીને કેવી રીતે સફળ વ્યવસાય ઊભો કરી શકાય અને સમાજને ઉપયોગી થઈ શકાય, તેનું આ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ કુદરતી ગુલાલ માત્ર ચહેરા પર રંગ નથી લગાવતા, પરંતુ પ્રકૃતિ સાથેના આપણા સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવે છે.

આમ, આ ધૂળેટીએ અમદાવાદની આ મહિલાઓની 'કુદરતી ગુલાલ ક્રાંતિ' સાચા અર્થમાં ઉત્સવના આનંદને બમણો કરી રહી છે. જો આપણે પણ આવા સ્થાનિક ઉત્પાદનોને પ્રોત્સાહન આપીશું, તો જ 'વોકલ ફોર લોકલ' અને 'સ્વસ્થ ભારત'નું સ્વપ્ન સાકાર થશે.