નર્મદા: અંધશ્રદ્ધા અને બેદરકારીથી જંગલોને બચાવવા વન વિભાગનું ‘સુરક્ષા કવચ’

નર્મદા: અંધશ્રદ્ધા અને બેદરકારીથી જંગલોને બચાવવા વન વિભાગનું ‘સુરક્ષા કવચ’

નર્મદા જિલ્લાના ગાઢ જંગલોને આગથી બચાવવા માટે વન વિભાગ અત્યારે એક્શન મોડમાં છે. ખાસ કરીને પરંપરાગત માન્યતાઓ અને માનવીય બેદરકારીને કારણે લાગતી આગ (દવ) વન્યજીવ સૃષ્ટિ માટે મોટું જોખમ ઉભું કરે છે, જેની સામે રક્ષણ મેળવવા 'ફાયર લાઈન' (દવ રેખા) તૈયાર કરવાની કામગીરી પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે.

જંગલમાં આગ લાગવાના મુખ્ય કારણો

નર્મદા જિલ્લાનો 43% વિસ્તાર જંગલોથી ઘેરાયેલો છે. અહીં આગ લાગવા પાછળ મુખ્યત્વે બે કારણો જવાબદાર છે. હોળી પછીના બે મહિના સુધી વન વિસ્તારમાં વસતા કેટલાક લોકો બાળકની માનતા પૂરી કરવા માટે 'ડુંગર નવડાવવાની' (આગ લગાડવાની) પરંપરા પાળે છે. રસ્તે પસાર થતા લોકો સળગતી બીડી કે સિગારેટ સૂકા પાંદડા પર ફેંકી દે છે, જે જોતજોતામાં વિકરાળ આગનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

શું છે 'દવ રેખા' (Fire Line) ની વ્યૂહરચના?

જંગલની આગને રોકવા માટે વન વિભાગ વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી નિયંત્રિત આગનો ઉપયોગ કરે છે. જંગલમાં થોડા-થોડા અંતરે એક લાંબી કતારમાં સૂકા પાંદડા અને ઘાસ ભેગું કરવામાં આવે છે. આ સૂકા કચરાને વન કર્મીઓની દેખરેખ હેઠળ સળગાવી દેવામાં આવે છે, જેથી ત્યાં એક ચોખ્ખી પટ્ટી (રેખા) બની જાય. જ્યારે જંગલના કોઈ એક ભાગમાં આગ લાગે, ત્યારે તે આ 'ફાયર લાઈન' સુધી પહોંચીને અટકી જાય છે, કારણ કે આગળ સળગે તેવું કોઈ સૂકું ઘાસ હોતું નથી.

વન વિભાગની સજ્જતા

નર્મદા વન વિભાગ દ્વારા હાલમાં જિલ્લાની તમામ રેન્જમાં આ કામગીરી પૂર્ણ કરવામાં આવી છે. છેલ્લા બે મહિનાથી ચાલી રહેલી આ કવાયતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કિંમતી વનસ્પતિ અને વન્યજીવોને હોનારતથી બચાવવાનો છે.

જંગલ એ આપણી સંપત્તિ છે. પરંપરાના નામે કે બેદરકારીથી લાગતી આગ માત્ર ઝાડ-પાનને જ નહીં, પણ અબોલ વન્યજીવોના અસ્તિત્વને પણ ભૂંસી નાખે છે. વન વિભાગની આ 'દવ રેખા' જંગલ માટે સુરક્ષા કવચ સમાન સાબિત થઈ રહી છે.