ઊર્જા ભાગીદારીમાં નવી છલાંગ: ભારત-કેનેડા વચ્ચે 2.6 અબજ ડોલરની ડીલ

ભારત અને કેનેડા વચ્ચે 2.6 અબજ ડોલરનો યુરેનિયમ પુરવઠા કરાર થયો છે, જે અંતર્ગત વર્ષ 2027 થી 2035 સુધી ભારતના પરમાણુ રિએક્ટરો માટે ઇંધણ પૂરું પાડવામાં આવશે. આ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી દ્વારા બંને દેશો વચ્ચે ઉર્જા ક્ષેત્રે સહયોગ વધશે અને વર્ષ 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને 70 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનું લક્ષ્ય નક્કી કરાયું છે.કેનેડાના નવા પ્રધાનમંત્રી માર્ક કાર્નીના નેતૃત્વમાં બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો ફરી સામાન્ય બની રહ્યા છે અને ભારતના નવા હાઈ કમિશનરની નિમણૂક પણ કરવામાં આવી છે.

તાજેતરમાં કેનેડા અને ભારત વચ્ચે થયેલા 2.6 અબજ ડોલરના યુરેનિયમ પુરવઠા કરારથી હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ઓટાવાના આર્થિક સંબંધો મજબૂત થયા છે. 'વન વર્લ્ડ આઉટલુક'ના રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, આ સમજૂતી ભારતની ઝડપી ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિનો લાભ ઉઠાવવા અને એકમાત્ર બજાર તરીકે અમેરિકા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા તરફનું પણ એક મહત્વનું પગલું છે.

આ રિપોર્ટ અનુસાર, વ્યાપક 'સ્ટ્રેટેજિક એનર્જી પાર્ટનરશિપ' હેઠળ જાહેર કરાયેલ આ કરાર કેનેડાના પ્રીમિયમ સંસાધનને વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા ઊર્જા બજારોમાંના એક એવા ભારત સાથે જોડે છે. આ ઓટાવાની એ જૂની વિચારધારામાં પરિવર્તન પણ દર્શાવે છે, જેમાં ભારતને માત્ર પ્રવાસી સમુદાય અથવા રાજદ્વારી પડકારના દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવતું હતું.

નવી દિલ્હીમાં બંને દેશોએ 'સ્ટ્રેટેજિક એનર્જી પાર્ટનરશિપ'ની જાહેરાત કરી, જે અંતર્ગત 'કેમેકો' વર્ષ 2027 થી 2035 સુધી ભારતના નાગરિક પરમાણુ રિએક્ટરો માટે આશરે 2.2 કરોડ પાઉન્ડ યુરેનિયમનો પુરવઠો પૂરો પાડશે.

રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે આ સમજૂતી માત્ર યુરેનિયમ પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાં LNG, LPG, સૌર ઊર્જા અને હાઇડ્રોજન જેવા ઇંધણોનો પણ સમાવેશ થાય છે. એટલે કે, ઊર્જાને માત્ર વ્યાપારી લેવડ-દેવડ નહીં, પરંતુ વ્યાપક આર્થિક પરિવર્તનના પાયા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

આ ભાગીદારી સાથે, ઓટાવાએ ભારતને 'માત્ર એક વિશાળ અર્થતંત્ર'ના દૃષ્ટિકોણથી જોવાનું શરૂ કર્યું છે - વસ્તીનું વિશાળ કદ, ઊર્જાની માંગનું વિશાળ કદ, ઔદ્યોગિક વિકાસનું વિશાળ કદ અને ભૌગોલિક-રાજકીય મહત્વનું વિશાળ કદ. કેનેડાના રિપોર્ટમાં પણ ભારતને વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું મોટું અર્થતંત્ર ગણાવ્યું છે અને તેની વધતી જતી ઊર્જા જરૂરિયાતો પર ભાર મૂક્યો છે.

વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે બંને દેશોના સંબંધોમાં મોટો ફેરફાર ત્યારે આવશે જ્યારે તેઓ વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી સમજૂતી (CEPA) ને અંતિમ સ્વરૂપ આપશે. મુખ્ય વાટાઘાટકારોની બેઠક થઈ ચૂકી છે અને તે માટેની પ્રારંભિક શરતો પર હસ્તાક્ષર પણ થઈ ગયા છે.

કેનેડા સરકારનું લક્ષ્ય છે કે CEPA દ્વારા 2030 સુધીમાં બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણાથી વધુ વધારીને 70 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવામાં આવે.

સોમવારે વિદેશ મંત્રાલયે પુષ્ટિ કરી હતી કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને તેમના કેનેડિયન સમકક્ષ માર્ક કાર્નીએ બંને દેશોમાં રાજદ્વારી સ્ટાફની સંખ્યા અગાઉના સ્તર પર પુનઃસ્થાપિત કરવા અંગે ચર્ચા કરી હતી.

માર્ક કાર્ની કેનેડાના પ્રધાનમંત્રી બન્યા પછી ભારત-કેનેડા સંબંધોને પાટા પર લાવવા માટે કેટલાક સંતુલિત પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. આ ક્રમમાં દિનેશ કે. પટનાયકની કેનેડામાં ભારતના હાઈ કમિશનર તરીકે નિમણૂક કરવામાં આવી છે.