ઈલેક્ટોરલ બોન્ડની માન્યતા અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્ણય, SBIને તેનું વેચાણ બંધ કરવા જણાવ્યું

સુપ્રીમ કોર્ટે ગુરુવારે ઈલેક્ટોરલ બોન્ડની માન્યતા પર પોતાનો ચુકાદો આપતાં તેના પર સ્ટે મૂકી દીધો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે તેને ગેરબંધારણીય ગણાવીને રદ કરી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે ચૂંટણી બોન્ડને અનામી રાખવા એ માહિતીના અધિકાર અને કલમ 19(1)(A)નું ઉલ્લંઘન છે.

આ સાથે, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયાને તમામની વિગતો સબમિટ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. કોર્ટે કહ્યું છે કે SBIએ એપ્રિલ 2019થી અત્યાર સુધીમાં વેચાયેલા ઈલેક્ટોરલ બોન્ડની વિગતો ECIને સુપરત કરવી જોઈએ. કોર્ટનું કહેવું છે કે બેંકે ઈલેક્ટોરલ બોન્ડનું વેચાણ બંધ કરવું જોઈએ. 

કોર્ટે વધુમાં કહ્યું હતું કે, મુક્ત અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે મતદાતા પાસે રાજકીય પક્ષ અને તેના ઉમેદવાર વિશે સંપૂર્ણ માહિતી હોય. એટલું જ નહીં, સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના નિર્ણયો પણ કહે છે કે, ચૂંટણીની પવિત્રતા જાળવવા માટે મહત્તમ પારદર્શિતાની જરૂર છે.

આવી સ્થિતિમાં તમામ મુદ્દાઓ પર મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણય લીધો છે. આ નિર્ણય અંગે તમામ CJI જજોનો અભિપ્રાય સમાન છે. ભારતના ચીફ જસ્ટિસ ડીવાય ચંદ્રચુડ અને જસ્ટિસ સંજીવ ખન્ના, જસ્ટિસ બીઆર ગવઈ, જસ્ટિસ જેબી પારડીવાલા અને જસ્ટિસ મનોજ મિશ્રાની બનેલી પાંચ જજોની બેંચે 2 નવેમ્બર, 2023ના રોજ આ કેસમાં પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો.

કોર્ટે કહ્યું હતું કે, અરજદારોની દલીલ એવી હતી કે મતદારને એ જાણવાનો અધિકાર છે કે તે જે ઉમેદવાર માટે મતદાન કરી રહ્યો છે તેના ભંડોળનો સ્ત્રોત શું છે. એકંદરે, વિવાદમાં, એસોસિએશન ઑફ ડેમોક્રેટિક રાઇટ્સ (એડીઆરએ) એ જણાવ્યું હતું કે, જો મતદારને એ જાણવાનો અધિકાર છે કે ઉમેદવાર કોઈ ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવે છે કે નહીં અથવા તેની મિલકત પહેલા કેટલી હતી અને હવે કેટલી છે, તો રાજકીય પક્ષ પાસે છે. 

આવી સ્થિતિમાં, તે જાણવું જોઈએ કે રાજકીય પક્ષના ભંડોળનો સ્ત્રોત શું છે, તેને કયા કોર્પોરેશન અથવા કઈ વ્યક્તિ પાસેથી કેટલી રકમ મળી રહી છે. કોર્ટે કહ્યું કે બંને બાબતો વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. કોર્ટે કહ્યું કે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરવા માટે મતદાતા માટે ભંડોળ જાણવું મહત્વપૂર્ણ છે. એટલે કે જે લોકો રાજકીય પક્ષોને દાન આપી રહ્યા છે, તેમની ગોપનીયતા અને મતદારના જાણવાના અધિકાર, મતદારના જાણવાના અધિકારને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. કોર્ટે કહ્યું કે મુક્ત અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણી માટે મતદારો પાસે પાર્ટી અને તેના ઉમેદવારો વિશે સંપૂર્ણ માહિતી હોવી જોઈએ.