નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતમાં મત્સ્ય ઉત્પાદન 197.75 લાખ ટન સુધી પહોંચ્યું, રેકોર્ડ બનાવ્યો

છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતનું મત્સ્ય ઉદ્યોગ ક્ષેત્ર ઝડપથી ઉભરી આવ્યું છે, જે દેશના અર્થતંત્રનો એક મજબૂત આધારસ્તંભ બની ગયું છે.

2026-27 ના કેન્દ્રીય બજેટમાં, આ ક્ષેત્ર માટે અત્યાર સુધીની સૌથી વધુ વાર્ષિક બજેટ ફાળવણી ₹2,761.80 કરોડની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે, જે તેના વધતા મહત્વ પર ભાર મૂકે છે. આ રકમમાંથી, પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) હેઠળ ₹2,500 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે, જે આ ક્ષેત્રના વિકાસ માટે આધારસ્તંભ તરીકે સેવા આપી રહ્યું છે.એક સત્તાવાર નિવેદનમાં, સરકારે નોંધ્યું છે કે ભારત આજે વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો મત્સ્ય ઉત્પાદક દેશ બન્યો છે, જે વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં આશરે 8 ટકા ફાળો આપે છે. નાણાકીય વર્ષ 2013-14 માં માછલી ઉત્પાદન 95.79 લાખ ટન હતું, તે 2024-25 માં વધીને 197.75 લાખ ટન થયું. આ સમયગાળા દરમિયાન નોંધાયેલ106 ટકાનો નોંધપાત્ર વિકાસ દર્શાવે છે.

વધુમાં, નિવેદનમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે કે સીફૂડ નિકાસમાં પણ ઝડપી વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં ₹62,408 કરોડ સુધી પહોંચી છે. ફ્રોઝન ઝીંગા ભારતનું અગ્રણી નિકાસ ઉત્પાદન રહ્યું છે, જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ચીન તેના મુખ્ય બજારો તરીકે સેવા આપે છે.સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્ર રોજગાર, આવક અને ખાદ્ય સુરક્ષાના મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત તરીકે વિકસિત થયું છે - ખાસ કરીને દરિયાકાંઠા અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં. કૃષિના કુલ મૂલ્યવર્ધિત (GVA) માં તેનો હિસ્સો આશરે 7.43 ટકા સુધી પહોંચ્યો છે, જે કૃષિ અને સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં સૌથી વધુ યોગદાન દર્શાવે છે.

વિવિધ સરકારી યોજનાઓ દ્વારા, 4.39 લાખ માછીમારોએ અત્યાર સુધીમાં કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) સુવિધાનો લાભ મેળવ્યો છે; 33 લાખથી વધુ વ્યક્તિઓને વીમા કવચ મળ્યું છે; અને આશરે 7.44 લાખ માછીમારી પરિવારોને આજીવિકા સહાય પૂરી પાડવામાં આવી છે. વધુમાં, વર્ષ 2014-15 થી, આ ક્ષેત્રમાં આશરે 74.66 લાખ પ્રત્યક્ષ અને પરોક્ષ રોજગારીની તકો ઉભી થઈ છે.2015માં સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી ‘બ્લુ રિવોલ્યુશન’એ આ ક્ષેત્રને નવી દિશા આપી. ત્યારબાદ, 2020માં શરૂ કરાયેલી પ્રધાનમંત્રી મત્સ્ય સંપદા યોજના (PMMSY) એ ઉત્પાદન, માળખાગત સુવિધાઓ અને મૂલ્ય શૃંખલા વિકાસને નવી ગતિ આપી.

આ યોજના હેઠળ, આજ સુધીમાં હજારો તળાવો, જળાશયના પાંજરા, પરિવહન એકમો અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ સુવિધાઓ જેવી સુવિધાઓ વિકસાવવામાં આવી છે. ૫ માર્ચ, 2026 સુધીમાં, PMMSY હેઠળ, 23,285 હેક્ટર તળાવ વિસ્તાર,52,058  જળાશયના પાંજરા અને 27,189 માછલી પરિવહન એકમોને આવરી લેતા પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે.વધુમાં, ₹902.97 કરોડના રોકાણ સાથે 12,081 RAS એકમો અને ₹523.30 કરોડના રોકાણ સાથે 4,205 બાયો-ફ્લોક એકમોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જે આ ક્ષેત્રમાં ટેકનોલોજીકલ પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. વધુમાં, માછીમારીમાં હવે આધુનિક ટેકનોલોજી ઝડપથી અપનાવવામાં આવી રહી છે. સરકાર મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં બંદરો, ઉતરાણ કેન્દ્રો, કોલ્ડ ચેઇન, પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ અને માર્કેટિંગ નેટવર્કને મજબૂત બનાવવા પર પણ ભાર મૂકી રહી છે. આનાથી માત્ર ઉત્પાદનમાં વધારો થશે નહીં પરંતુ ખેડૂતો માટે વધુ સારા ભાવ સુનિશ્ચિત થશે અને નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતામાં વધારો થશે.