પૃથ્વી વિજ્ઞાન યોજના દેશની હવામાન દેખરેખ પ્રણાલીને બનાવે છે મજબૂત

કેન્દ્ર સરકારની "પૃથ્વી વિજ્ઞાન" યોજના હેઠળ, દેશના હવામાન, સમુદ્ર, હિમાલય અને ભૂકંપ દેખરેખ નેટવર્કને મજબૂત બનાવવામાં આવ્યા છે. આ માહિતી કેન્દ્રીય રાજ્ય મંત્રી ડૉ. જીતેન્દ્ર સિંહે લોકસભામાં આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ યોજનાથી લાંબા ગાળાની પૃથ્વી નિરીક્ષણ પ્રણાલીઓ અને આગાહી ક્ષમતાઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો થયો છે.

આ યોજના હેઠળ, દેશભરમાં નવા ઉપકરણો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે અને જૂની સિસ્ટમોને અપગ્રેડ કરવામાં આવી છે. ડોપ્લર વેધર રડાર (DWR) નેટવર્કને 48 સુધી વિસ્તૃત કરવામાં આવ્યું છે, 400 નવા સ્વચાલિત હવામાન મથકો ઉમેરવામાં આવ્યા છે, અને 200 કૃષિ હવામાન મથકો સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે.મહારાષ્ટ્રમાં હવામાન અને ભૂકંપ દેખરેખ નેટવર્કને પણ મજબૂત બનાવવામાં આવ્યું છે. રાજ્યમાં નવ ડોપ્લર વેધર રડાર કાર્યરત છે. વધુમાં, 15 ભૂકંપ નિરીક્ષણ કેન્દ્રો સક્રિય છે.

દરિયાઇ ક્ષેત્રમાં પણ મોટા સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. આર્ગો ફ્લોટ્સ, કોસ્ટલ મોનિટરિંગ સાધનો અને ભરતી ગેજ સ્ટેશન સ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. INCOIS એ ઉચ્ચ-ક્ષમતા ધરાવતું સુપર કોમ્પ્યુટર, "તારંગ" કાર્યરત કર્યું છે, જે સમુદ્રની આગાહીઓને વધુ સચોટ બનાવશે.હિમાલયના પ્રદેશોમાં ગ્લેશિયર મોનિટરિંગ અને પાણીના સ્તર રેકોર્ડિંગ સિસ્ટમ્સ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. આનાથી પૂર અને આબોહવા પરિવર્તનની અસરોનું વધુ સારું મૂલ્યાંકન શક્ય બનશે.

સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, તાજેતરના વર્ષોમાં ગંભીર હવામાન ઘટનાઓની આગાહી કરવાની ચોકસાઈમાં 40 ટકાનો સુધારો થયો છે. 2025ના ચોમાસા દરમિયાન ભારે વરસાદ માટે એક દિવસ પહેલા ચેતવણી આપવાની ચોકસાઈ 85 ટકા હતી, જે 2020માં 77 ટકા હતી.ચક્રવાતની આગાહીમાં પણ સુધારો થયો છે. જ્યારે 1999ના ઓડિશા સુપર સાયક્લોનમાં લગભગ 7,000 લોકો માર્યા ગયા હતા, ત્યારે તાજેતરના વર્ષોમાં ચક્રવાતથી મૃત્યુઆંક 100 કરતા ઓછો રહ્યો છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, સચોટ ચક્રવાતની આગાહી લગભગ ₹1,100 કરોડ બચાવી શકે છે.

ભારતીય હવામાન વિભાગ, ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી અને અન્ય એજન્સીઓ સાથે મળીને, ચેતવણી સંદેશાઓ જારી કરે છે. કોમન એલર્ટિંગ પ્રોટોકોલ (CAP) આધારિત સંદેશાઓ સચેત પ્લેટફોર્મ દ્વારા સીધા લોકોને મોકલવામાં આવે છે. ઓગસ્ટ 2021 થી, 93.42 અબજ SMS મોકલવામાં આવ્યા છે.સરકારે ગ્રામ પંચાયત સ્તર સુધી હવામાન આગાહી પૂરી પાડવા માટે એક પહેલ પણ શરૂ કરી છે. આનાથી ખેડૂતો અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને સમયસર માહિતી મળશે.એકંદરે, પૃથ્વી યોજનાએ હવામાન, સમુદ્ર, ભૂકંપ અને આપત્તિ આગાહી સેવાઓમાં નોંધપાત્ર સુધારો કર્યો છે. આનાથી જાનમાલનું નુકસાન ઘટાડવામાં અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનને મજબૂત બનાવવામાં મદદ મળી છે.