ભારત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના ક્ષેત્રમાં એક મોટું પગલું ભરવા માટે તૈયાર

'PARAM-2' ભારતના પોતાના સાર્વભૌમ પાયાના AI મોડેલ બનાવવાના પ્રયાસોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે ખાસ કરીને ભારતની ભાષાઓ, વહીવટી જરૂરિયાતો અને સાંસ્કૃતિક પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ છે

ભારત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)ના ક્ષેત્રમાં એક મોટું પગલું ભરવા માટે તૈયાર છે. આગામી ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026 માં 'PARAM-2' નામનું બહુભાષી AI મોડેલ લોન્ચ કરવામાં આવશે.

'PARAM-2' ભારતના પોતાના સાર્વભૌમ પાયાના AI મોડેલ બનાવવાના પ્રયાસોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે ખાસ કરીને ભારતની ભાષાઓ, વહીવટી જરૂરિયાતો અને સાંસ્કૃતિક પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ છે.

ભારતજેન ભારતની રાષ્ટ્રીય જનરેટિવ AI પહેલ છે, જેને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ (DST) દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, આ કાર્યક્રમે એક મજબૂત પાયો સ્થાપિત કર્યો છે, જે ભારતને મોટા પાયે AI મોડેલો વિકસાવવા માટે સક્ષમ દેશોના પસંદગીના જૂથમાં સ્થાન આપ્યું છે.

'PARAM-2' ભારતની તમામ 22 અનુસૂચિત ભાષાઓને સમર્થન આપે છે અને 'ભારત ડેટા સાગર' હેઠળ ભારત-વિશિષ્ટ ડેટાસેટ્સ પર તાલીમ આપવામાં આવી છે. આ મોડેલ ‘मिक्सचर-ऑफ-एक्सपर्ट्स’આર્કિટેક્ચર પર આધારિત છે, જે તેને જટિલ બહુભાષી કાર્યોને કાર્યક્ષમ અને અસરકારક રીતે હેન્ડલ કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

ભારતજેનના મુખ્ય નેતાઓમાંના એક, IIT બોમ્બેના પ્રોફેસર ગણેશ રામકૃષ્ણને, આ લોન્ચને ફક્ત એક નવા મોડેલના પ્રકાશન કરતાં વધુ ગણાવ્યું. તેમણે જણાવ્યું કે, તે સંશોધકો, સંસ્થાઓ, સરકારી સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગ ભાગીદારો વચ્ચેના સહયોગનું પરિણામ છે જે ભારતને તેના પોતાના AI ભવિષ્યને આકાર આપવા સક્ષમ બનાવે છે.

ચેટજીપીટી અથવા જેમિની જેવા વૈશ્વિક  AI પ્લેટફોર્મથી વિપરીત, ભારતજેન એક અલગ મોડેલ અપનાવે છે. તે કેન્દ્રિયકૃત વ્યવસાય-થી-ગ્રાહક સેવા તરીકે કાર્ય કરતું નથી; તેના બદલે, તેના AI મોડેલો રાષ્ટ્રીય જાહેર ડિજિટલ સંપત્તિ (પબ્લિક ડિજિટલ ગુડ) તરીકે પ્રકાશિત થાય છે.

આનાથી સરકારી વિભાગો, બેંકો, હોસ્પિટલો, અદાલતો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને ઇન્ટરનેટ ઍક્સેસ વિના સુરક્ષિત વાતાવરણમાં પણ તેનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપે છે. જેના ઉદ્દેશ્ય પારદર્શિતા, વિશ્વાસ અને ડેટા સાર્વભૌમત્વ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

ભારતજેનની સ્થાપના વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ હેઠળ આંતરશાખાકીય સાયબર-ભૌતિક સિસ્ટમ્સ પરના રાષ્ટ્રીય મિશન પર કરવામાં આવી છે. આ મિશનએ શરૂઆતમાં ₹235 કરોડ મંજૂર કર્યા હતા. હવે તેને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલયના ઇન્ડિયાએઆઈ મિશનના સમર્થનથી વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેણે રાષ્ટ્રીય AI વ્યૂહરચના હેઠળ ₹900 કરોડ ફાળવ્યા છે.