શ્રીનગરમાં થીજી ગયું જીવન: માઈનસ 6 ડિગ્રી સાથે સીઝનની સૌથી કડકડતી રાત

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ઠંડીએ તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. શુક્રવારે શ્રીનગરમાં લઘુત્તમ તાપમાન ગગડીને માઈનસ 6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર પહોંચી જતા ચાલુ સીઝનની સૌથી ઠંડી રાત નોંધાઈ હતી. કાશ્મીરના રસ્તાઓ પર જમા થયેલું પાણી અને નાની નદીઓ-તળાવો બરફમાં ફેરવાઈ ગયા છે, જ્યારે બીજી તરફ મેદાની વિસ્તારોમાં બરફવર્ષા ન થતા ખેડૂતો અને સામાન્ય જનતામાં ચિંતાનો માહોલ છે.

નળ અને તળાવોમાં જામી ગયો બરફ
ઘાટીમાં રાત્રિના તાપમાનમાં થયેલા ધરખમ ઘટાડાને કારણે પીવાના પાણીના નળમાં પણ બરફ જામી ગયો છે. શ્રીનગરમાં ગુરુવારે મહત્તમ તાપમાન 11.2 ડિગ્રી હતું, પરંતુ રાત્રે તાપમાન માઈનસ 6 પર પહોંચી જતા ઠંડીનો પ્રકોપ વધ્યો છે. પ્રખ્યાત પ્રવાસન સ્થળ ગુલમર્ગમાં માઈનસ 7.2 અને પહેલગામમાં માઈનસ 7.6 ડિગ્રી તાપમાન નોંધાયું છે.

'ચિલ્લઈ કલાં' અડધો વીત્યો છતાં બરફવર્ષા નહિવત
કાશ્મીરમાં 40 દિવસની કડકડતી ઠંડીના સમયગાળાને 'ચિલ્લઈ કલાં' કહેવામાં આવે છે. આ સમયગાળો હવે અડધો વીતી ચૂક્યો છે છતાં મેદાની વિસ્તારોમાં હજુ સુધી બરફવર્ષા થઈ નથી. જો 30 જાન્યુઆરી સુધી ભારે હિમવર્ષા નહીં થાય, તો ઉનાળામાં ખેતી, બાગાયત અને પીવાના પાણીની મોટી અછત સર્જાઈ શકે છે, કારણ કે ફેબ્રુઆરી-માર્ચની બરફવર્ષા વહેલી પીગળી જાય છે અને જળાશયો ભરવામાં મદદરૂપ થતી નથી.

આરોગ્ય સંકટ: હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓની ભીડ
સૂકી અને કડકડતી ઠંડીને કારણે કાશ્મીરમાં શ્વાસ અને હૃદયની બીમારીઓમાં ઉછાળો આવ્યો છે. ડોક્ટરો અને પલ્મોનોલોજિસ્ટ્સના ક્લિનિક્સ પર દર્દીઓની લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. નિષ્ણાતોએ વૃદ્ધો અને હૃદયની બીમારી ધરાવતા લોકોને વહેલી સવારે અને મોડી રાત્રે ઘરની બહાર ન નીકળવાની કડક સલાહ આપી છે.

કાશ્મીર ખીણમાં શિયાળો માત્ર ઠંડી જ નહીં, પણ પરંપરા અને અર્થતંત્ર સાથે જોડાયેલી એક ઋતુ છે. આ વર્ષે પ્રકૃતિનો મિજાજ બદલાતા સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે.

1. 'ચિલ્લઈ કલાં' (Chillai-Kalan) શું છે?

કાશ્મીરી ભાષામાં 'ચિલ્લઈ કલાં' એટલે ૪૦ દિવસનો સૌથી કઠોર શિયાળો.

• સમયગાળો: ૨૧ ડિસેમ્બરથી ૩૦ જાન્યુઆરી.

• મહત્વ: આ સમયગાળામાં થતી હિમવર્ષા પહાડો પર 'ગ્લેશિયર' બનાવે છે. જે ઉનાળામાં પીગળીને જેલમ નદી અને અન્ય જળસ્ત્રોતોમાં પાણી પુરું પાડે છે.

• વર્તમાન સ્થિતિ: આ ૪૦ દિવસોમાંથી અડધા દિવસો વીતી ગયા હોવા છતાં આકાશ ચોખ્ખું છે. જો આ સમયમાં બરફ ન પડે, તો તેને 'સૂકો દુષ્કાળ' જેવી સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે.

2. સૂકી ઠંડી અને આરોગ્ય પર અસર

જ્યારે હિમવર્ષા કે વરસાદ નથી થતો, ત્યારે હવામાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટી જાય છે, જેને 'સૂકી ઠંડી' (Dry Cold) કહેવાય છે.

• શ્વાસની તકલીફ: ભેજ વિનાની ઠંડી હવા સીધી ફેફસામાં જાય છે, જેનાથી અસ્થમા અને બ્રોન્કાઈટિસના દર્દીઓમાં વધારો થયો છે.

• હાર્ટ એટેકનું જોખમ: અતિશય ઠંડીમાં લોહીની નળીઓ સંકોચાય છે. શ્રીનગરની એસએમએચએસ (SMHS) હોસ્પિટલમાં છેલ્લા એક સપ્તાહમાં હૃદયરોગના કેસોમાં ૨૦-૩૦% નો વધારો જોવા મળ્યો છે.

• ત્વચા અને આંખો: હવામાં ભેજ ન હોવાથી લોકોમાં ત્વચા સૂકાઈ જવી અને આંખોમાં બળતરાની ફરિયાદો વધી છે.

3. જળસ્ત્રોતો અને ખેતી પર ખતરો

કાશ્મીરનું અર્થતંત્ર સફરજન (Horticulture) અને કેસર (Agriculture) પર નિર્ભર છે.

• ગ્લેશિયર્સનું રિચાર્જ: ભારે બરફવર્ષા થાય તો જ પહાડો પર બરફના થર જામે છે. ફેબ્રુઆરીમાં પડતો બરફ કાચો હોય છે અને તે તડકો આવતા જ પીગળી જાય છે, જે લાંબા સમય સુધી પાણીનો સંગ્રહ કરી શકતો નથી.

• પીવાના પાણીની સમસ્યા: જેલમ નદીનું જળસ્તર અત્યારે જ નીચું ગયું છે. જો આવી જ સ્થિતિ રહી તો મે-જૂન મહિનામાં પીવાના પાણી માટે હાહાકાર મચી શકે છે.