ગુજરાતે 5.14 લાખ નવા લાભાર્થીઓને જોડીને આંગણવાડી સેવાઓનો વિસ્તાર કર્યો

ગુજરાત સરકારે નવેમ્બર 2025 થી જાન્યુઆરી 2026 દરમિયાન વિશેષ અભિયાન ચલાવીને 5.14 લાખ નવા લાભાર્થીઓને આંગણવાડી યોજનાઓ સાથે જોડ્યા છે. આ અભિયાનમાં ખાસ કરીને આદિવાસી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોની સગર્ભા મહિલાઓ અને બાળકો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી તેમને પોષણ અને આરોગ્ય સેવાઓ હેઠળ આવરી લેવાયા છે. 'ટેકો' સોફ્ટવેર અને માઈક્રો-પ્લાનિંગના ઉપયોગ દ્વારા ડેટાની ચોકસાઈ સુનિશ્ચિત કરીને છેવાડાના માનવી સુધી સરકારી સહાય પહોંચાડવામાં સફળતા મળી છે.

ગુજરાતમાં માતાઓ અને નાના બાળકો માટે પોષણ અને આરોગ્ય સેવાઓની પહોંચ વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ચલાવવામાં આવેલા એક વિશેષ કવરેજ અભિયાન દરમિયાન 5.14 લાખથી વધુ નવા લાભાર્થીઓને વિવિધ આંગણવાડી યોજનાઓ હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

આ અભિયાન નવેમ્બર 2025 થી જાન્યુઆરી 2026 વચ્ચે લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં સગર્ભા સ્ત્રીઓ, સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ અને છ વર્ષ સુધીના બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. મોટાભાગના રજીસ્ટ્રેશન આદિવાસી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં થયા છે, જેનાથી આ સમુદાયોમાં કલ્યાણકારી સેવાઓની પહોંચ વધારવામાં મદદ મળી છે.

મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગે આ અભિયાન એવા પાત્ર લાભાર્થીઓની ઓળખ કરવા અને તેમને આંગણવાડી નેટવર્ક સાથે જોડવા માટે ચલાવ્યું હતું, જેઓ અગાઉ આ સેવાઓથી વંચિત હતા. આ અભિયાન મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી મનીષા વકીલના નેતૃત્વમાં સંચાલિત કરવામાં આવ્યું હતું, જેથી દરેક પાત્ર બાળક અને માતા પોષણ અને પાયાની આરોગ્ય સેવાઓ મેળવી શકે તે સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, અભિયાન દરમિયાન આદિવાસી વિસ્તારોમાંથી 2.55 લાખથી વધુ લાભાર્થીઓને જોડવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાંથી 2.07 લાખ અને શહેરી વિસ્તારોમાંથી લગભગ 51,000 લાભાર્થીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આ તમામ લાભાર્થીઓને હવે પૂરક પોષણ, વિકાસની દેખરેખ અને પાયાની આરોગ્ય સહાય જેવી સેવાઓ હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ પરિણામો જિલ્લા વહીવટીતંત્રો દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા વિગતવાર માઇક્રો-પ્લાનિંગ દ્વારા પ્રાપ્ત થયા છે. આ યોજનાએ ઘરે-ઘરે જઈને લાભાર્થીઓની ઓળખ કરવામાં અને અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

આ અભિયાનમાં ખાસ કરીને આદિવાસી વિસ્તારો અને ગ્રામીણ વિસ્તારો પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં અગાઉ કવરેજ ઓછું હતું. લાભાર્થીઓના ડેટાની ચોકસાઈ સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિભાગે 'ટેકો' (TeCHO) સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જે માતા અને બાળકના સ્વાસ્થ્યના ટ્રેકિંગ માટેનું ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે. તેની સાથે જ પદ્ધતિસરનું ફિલ્ડ વેરિફિકેશન પણ કરવામાં આવ્યું હતું.

અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ અને જમીની તપાસ ડુપ્લિકેશન અટકાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ હતી અને તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવ્યું હતું કે સાચા લાભાર્થીઓની ઓળખ ટૂંક સમયમાં થઈ શકે.

આંગણવાડી કાર્યકરો અને તેડાગરોએ ઘરે-ઘરે જઈને લોકોનો સંપર્ક કર્યો અને વેરિફિકેશન દ્વારા અભિયાનને સફળતાપૂર્વક લાગુ કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમાં જિલ્લા સ્તરના અધિકારીઓએ તેમને સહયોગ આપ્યો હતો. આ પ્રયાસોથી ડેટાની ચોકસાઈમાં સુધારો થયો અને તે લાભાર્થીઓ સુધી સેવાઓ પહોંચાડી શકાઈ, જેઓ અગાઉ આંગણવાડી નેટવર્કમાં નોંધાયેલા નહોતા.