માત્ર સુંદર જ નહીં, સ્વાસ્થ્ય માટે ખજાનો છે સૂરજમુખી

સૂર્યમુખીનું પીળું ફૂલ એ માત્ર બગીચાઓની શોભા વધારવા માટે નથી, પરંતુ ઔષધીય ગુણોથી ભરપૂર સ્વાસ્થ્યનો ખજાનો પણ છે. તેના સેવનથી ઘણા ફાયદા થાય છે. આયુર્વેદમાં સૂર્યમુખીને 'સૂર્યમુખી' પણ કહેવામાં આવે છે અને તેના ફૂલ, બીજ, પાંદડા અને તેલનો સદીઓથી શારીરિક અને માનસિક સમસ્યાઓના ઇલાજમાં ઉપયોગ થતો આવ્યો છે.

ભારત સરકારનું આયુષ મંત્રાલય પ્રકૃતિની આ અમૂલ્ય ભેટ વિશે માહિતી આપે છે. સૂર્યમુખીના ફૂલોમાં ટ્રાઇટરપીન ગ્લાયકોસાઇડ નામનું તત્વ ભરપૂર માત્રામાં જોવા મળે છે, જે બેક્ટેરિયા સામે લડવામાં, દર્દ ઓછું કરવામાં અને સોજો ઘટાડવામાં (એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી) ખૂબ જ અસરકારક છે. આ ઉપરાંત, તેમાં એન્ટીઑકિસડન્ટો પણ પુષ્કળ પ્રમાણમાં હોય છે, જે હૃદય અને થાઇરોઇડને સ્વસ્થ રાખે છે. ઔષધીય ગુણોથી ભરપૂર સૂર્યમુખીના ફૂલના સેવનથી ઘણા ફાયદા થાય છે. તે સાંધાના દુખાવા, સંધિવા અને શરીરની જકડનમાં રાહત આપે છે. કબજિયાત, પેટ ફૂલવું, ગેસ અને કૃમિની સમસ્યા દૂર કરવાની સાથે પાચન તંત્રને મજબૂત બનાવે છે. ત્વચા માટે પણ સૂર્યમુખી વરદાનરૂપ છે. ફોડલીઓ, ખંજવાળ અને ત્વચાના રોગોમાં તેના તેલનો લેપ અથવા બીજનું સેવન ફાયદો પહોંચાડે છે.

આયુર્વેદાચાર્યો જણાવે છે કે સૂર્યમુખીના પાંદડાનો ઉકાળો અથવા ચા તાવ ઉતારવામાં મદદ કરે છે. આ ફૂલ હૃદય અને થાઇરોઇડ માટે પણ સારું છે. એન્ટીઑકિસડન્ટોથી ભરપૂર હોવાને કારણે હૃદય રોગ અને થાઇરોઇડની સમસ્યામાં લાભ પહોંચાડે છે. સૂર્યમુખીના બીજમાં ઓમેગા-6 ફેટી એસિડ , વિટામિન ઇ, મેગ્નેશિયમ, સેલેનિયમ અને ઝિંક પણ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. સૂર્યમુખીના તેલનો ઉપયોગ રસોઈમાં પણ થાય છે અને તે શરીરમાં સારા કોલેસ્ટ્રોલને વધારે છે. નિષ્ણાતો સૂર્યમુખીના ફૂલનું રોજિંદુ સેવન ખૂબ જ ફાયદાકારક ગણાવે છે. સૂર્યમુખી તેલ તેના સ્વાસ્થ્ય લાભો માટે જાણીતું છે, પરંતુ જ્યારે તેની તુલના અન્ય લોકપ્રિય રસોઈ તેલો સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેના કેટલાક ફાયદાઓ અલગ તરી આવે છે.

સૂર્યમુખીનું તેલ: ઉચ્ચ વિટામિન E, ઓમેગા-6, અને અસંતૃપ્ત ચરબી

મુખ્ય લાભ: તે શરીરમાં 'સારા કોલેસ્ટ્રોલ' (HDL) ને વધારે છે અને તેમાં ઉચ્ચ 'સ્મોક પોઇન્ટ' (ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતા) હોય છે, જે ઊંડી તળવા માટે ઉત્તમ છે.

મગફળીનું તેલ: ઉચ્ચ મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ ફેટ

મહત્ત્વપૂર્ણ તથ્ય: તેનો સ્મોક પોઇન્ટ સૂર્યમુખી જેટલો જ ઊંચો હોય છે, પરંતુ સૂર્યમુખીની તુલનામાં તેમાં વિટામિન Eનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.

સરસવનું તેલ: તીવ્ર સ્વાદ, ઓમેગા-3નું પ્રમાણ વધુ

મહત્ત્વપૂર્ણ તથ્ય: તેનો સ્મોક પોઇન્ટ નીચો હોય છે અને તે રસોઈને એક મજબૂત સુગંધ આપે છે. હૃદય માટે સારું હોવા છતાં, તે સ્વાદમાં સૂર્યમુખી કરતાં અલગ છે.

ઓલિવ તેલ: ઉચ્ચ મોનોઅનસેચ્યુરેટેડ ફેટ અને પોલિફેનોલ્સ.

મહત્ત્વપૂર્ણ તથ્ય: ઓલિવ તેલનો સ્મોક પોઇન્ટ ઘણો ઓછો હોય છે, તેથી તેને સલાડ ડ્રેસિંગ અથવા હળવા સાંતળવા માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, જ્યારે સૂર્યમુખી ઊંડા ફ્રાઈંગ માટે વધુ યોગ્ય છે.

કોપરેલ: ઉચ્ચ સંતૃપ્ત ચરબી
મહત્ત્વપૂર્ણ તથ્ય: આ તેલ મુખ્યત્વે સંતૃપ્ત ચરબીનું બનેલું છે, જ્યારે સૂર્યમુખીમાં અસંતૃપ્ત ચરબીનું પ્રમાણ ઘણું વધારે છે, જે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.

ટૂંકમાં અન્ય તેલ કરતા સૂર્યમુખીના તેલનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે, તેમ છતાં સૂર્યમુખીના તેલનું સેવન કરતા પહેલા આયુર્વેદાચાર્યની સલાહ ચોક્કસ લેવી જોઈએ.