રશિયાનું 'લુના-25' ચંદ્ર પર ક્રેશ, હવે દુનિયાની નજર 'ચંદ્રયાન-3' પર

ચંદ્રયાન-3 ની સફળતા ભારતને અંતરિક્ષમાં સુપર પાવર બનાવશે

ગત અઠવાડિયે લોન્ચ થયેલ રશિયાનું અંતરિક્ષ યાન લુના-25 રવિવારે નિયંત્રણ બહાર જતાં ચંદ્રની સપાટી પર ક્રેશ થયું હતું. રશિયાનું છેલ્લા 47 વર્ષમાં પહેલું ચંદ્ર મિશન નિષ્ફળ ગયું છે. આ સંબંધમાં રશિયન સ્પેસ એજન્સી 'રોસકોસમોસ' એ રવિવારે કહ્યું કે, દક્ષિણ ધ્રુવ પર આ માનવરહિત વાહનનું સોફ્ટ લેન્ડિંગ થવાનું હતું, પરંતુ લેન્ડિંગ પહેલા ભ્રમણકક્ષામાં તકનીકી સમસ્યાઓના કારણે લુના ક્રેશ હતું. 

રશિયાના લુના-25 અવકાશયાનના ક્રેશ થયા બાદ હવે તમામ આશાઓ ચંદ્રયાન-3 પર ટકેલી છે. અત્યાર સુધી વિશ્વની કોઈપણ સ્પેસ એજન્સીનું કોઈ અવકાશયાન ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર ગયું નથી. આ સ્થિતિમાં ભારતના ચંદ્રયાન-3ની સફળતા ભારતને અંતરિક્ષમાં સુપર પાવર બનાવશે.

લુના-25 ચંદ્ર પર શા માટે ક્રેશ થયું તે અંગે ઈસરોના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિક તપન મિશ્રાએ જણાવ્યું હતું કે, લુના 25 ચંદ્રની સપાટી પર પટકાઈ છે કે નહીં, હાલ પરિસ્થિતિ સ્પષ્ટ નથી. રશિયાની સ્પેસ એજન્સીએ માત્ર આંકલન કર્યું છે કે, તે ચંદ્રની સપાટી પર ક્રેશ થયું હશે. આનું કારણ એ છે કે, પૃથ્વી પરથી મોકલવામાં આવેલ ડી-ઓર્બિટીંગ કમાન્ડ અમલમાં આવ્યો ન હતો અને લુના-25 અજાણી ભ્રમણકક્ષામાં ક્યાંક ખોવાઈ ગયો હતો, જેનો સંપર્ક થઈ શકતો નથી. તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું કે જો કે અવકાશ મિશન સ્પર્ધા કરવા માટે નથી અને અજાણ્યા વૈજ્ઞાનિક પાસાઓની શોધખોળના અમર્યાદિત લક્ષ્ય સાથે લોન્ચ કરવામાં આવે છે. ચંદ્રયાન-3 પણ રશિયા કે અન્ય કોઈ દેશ સાથે સ્પર્ધા કરવા માટે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ તેનો હેતુ ચંદ્રના તે ભાગ પર સોફ્ટ લેન્ડિંગ કરવાનો છે જ્યાં અત્યાર સુધી સૂર્યપ્રકાશ પહોંચ્યો નથી. અહીંનું પર્યાવરણ કેવું છે, ખનિજો કેવા છે તે અંગેનું સંશોધન પ્રથમ પ્રાથમિકતા છે. તેથી લુના-25ના ક્રેશ હોવા છતાં ચંદ્રયાન-3ના સોફ્ટ લેન્ડિંગ વિશે ખાતરી કરવી ખૂબ જ વહેલું છે. હવે ચંદ્રયાન-3ને લઈને પણ દબાણ વધી ગયું છે.

પરિસ્થિતિ વિશે જણાવતા ઈસરોના પૂર્વ વૈજ્ઞાનિક તપન મિશ્રાએ કહ્યું કે, 23 ઓગસ્ટે ચંદ્રયાન-3ના ચંદ્ર પર ઉતરાણ પાછળનું કારણ ખૂબ જ ખાસ છે. તેમાં લેન્ડર અને રોવર બંને સોલાર પેનલ સાથે જોડાયેલા છે અને 23 ઓગસ્ટે ચંદ્ર પર સૂર્યોદય જોવા મળશે. તેથી બંને ઉપકરણો સૂર્યપ્રકાશમાં સારી રીતે કામ કરી શકશે. ખાસ વાત એ છે કે, એક ચંદ્ર દિવસ 14 પૃથ્વી દિવસો બરાબર છે. તેથી તકનીકી રીતે, ચંદ્રયાન-3 ચંદ્ર દિવસ અનુસાર એક જ દિવસે પરંતુ પૃથ્વી દિવસ અનુસાર 14 દિવસ કામ કરશે. તેથી અમને ઉતરવાની કોઈ ઉતાવળ નથી. જો લેન્ડિંગ 23મીને બદલે 24મી ઓગસ્ટે કરવામાં આવે તો પણ તે સારી રણનીતિ હશે. જેમ જેમ આપણે ધીરે ધીરે ચંદ્રની સપાટીની નજીક જઈશું તેમ તેમ આપણે સપાટી પરના આકાર પ્રમાણે આપણી ગતિ અને દિશા નક્કી કરી શકીશું. હાલમાં ચંદ્રયાન-3 એ તેના લેન્ડર હેઝાર્ડ ડિટેક્શન એન્ડ એવોઈડન્સ કેમેરા (LHDAC) ની મદદથી ચંદ્રની સપાટી પર સુરક્ષિત ઉતરાણ વિસ્તારને ઓળખવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. ISRO એ આજે LHDAC દ્વારા કેપ્ચર કરાયેલ ચંદ્ર દૂરના વિસ્તારની છબીઓ પ્રકાશિત કરી છે, જે પથ્થરો અથવા ઊંડા ખાઈ વિના સુરક્ષિત વિસ્તાર શોધવામાં મદદ કરશે. ચંદ્રયાન-2ના ઓર્બિટરે ચંદ્રયાન-3ના લેન્ડર મોડ્યુલનું સ્વાગત કર્યું છે. ચંદ્રયાન-2 અને ચંદ્રયાન-3 વચ્ચે ટુ વે કમ્યુનિકેશન સ્થાપિત થયું છે. એટલે MOX હવે લેન્ડર મોડ્યુલ ‘વિક્રમ’ સાથે સંપર્ક સાધી શકશે. તેમણે કહ્યું કે, ચંદ્રયાન-3નું સફળ લેન્ડિંગ ચોક્કસપણે અવકાશમાં ભારતનું સૌથી મજબૂત પગલું હશે.